Seyyid Hüseyin NASR

5 Nisan 2005 - 16:30

George Washington Üniversitesi profesörlerinden Seyyid Hüseyin Nasr, bilgi kavramının Batı’da ve İslâm dünyasında farklı tarihî seyir izlediğini vurgulayarak sözlerine başladı.

Buna göre Batı’da daha ziyade bilgiyi tek bir seviyeye indirgeyen Kartezyen anlayış hâkimken Ortaçağ İslâm felsefesinde bilgi kavramı hiyerarşik açıdan ele alınmıştır. Batı’nın indirgemeci bilgi anlayışına karşılık İslâmî bilgi anlayışı her bilgi önermesinin tekabül ettiği bir ontolojik gerçekliğin varlığı esası üzerine temellenmiştir.

Bu hiyerarşik bilgi anlayışı, dört ayrı seviye ya da mertebenin varlığını kabul eder: Fizikî âlemin duyularla algılanmasına dayanan ve asgarî düzeyde gerçeklik ifade eden tecrübî bilgi, aklî bilgi, tecrübe ve aklın ötesine geçen sezgisel bilgi ve son olarak gerçekliğin en yüksek seviyesine karşılık gelen vahyî bilgi.

Nasr’a göre, İslâmî bilgi anlayışının Batılı anlayıştan ayrıldığı temel nokta bu kategorileri hiyerarşik olarak ele alıp, birini diğerine indirgememesidir. Çok güçlü bir epistemolojik geleneğe sahip olan klasik İslâm dünyasında tecrübî bilgi konusunda önemli çalışmalar yapılmış ama bu hiçbir zaman, Batı’daki gibi indirgemeciliğe ya da pozitivizme götürmemiştir. Fakat Nasr’a göre, modern dönemde İslâm dünyası modernleşme ve çağdaşlaşma adına adı müslüman ama kafası Batılı, aslında ne Doğu’yu ne de Batı’yı tanıyan 2.-3. sınıf entelektüeller yetiştirmiştir.

Nasr, modern bilimin felsefî arkaplanı doğru tahlil edilmediği için modern bilimle tefsiri telif etmeye çalışan ve aslında bilim problematiği ile ilgili kayda değer hiçbir şey söylemeyen bilimsel tefsir çalışmalarını da bu kapsamda görür. Bütün bunların sebebi ise modern bilim konusunda kavramsal kargaşa yaşanması, bilimin hiçbir çerçeveye oturtulmadan Batı’dan devşirilmeye çalışılmasıdır. Sonuç olarak Nasr’a göre, İslâm klasik düşüncesindeki hiyerarşik bilgi anlayışının ihyası İslâm dünyası için zorunluluk arz etmektedir.