Buhara yakınlarındaki Nesef’te (Nahşeb) doğdu (461/1068-69). İlk tahsilini burada yaptı. Keskin zekâsı ve çok sayıda hadis nakletmesi sebebiyle kendisine “hâfız” ünvanı verildi, “Müfti’s-sekaleyn” ve “Necmüddîn” lakaplarıyla da anıldı. Nesefî 12 Cemâziyevvel 537 (3 Aralık 1142) tarihinde Semerkant’ta vefat etti.

Karahanlılar döneminin önde gelen âlimlerinden biri olan Nesefî çeşitli ilimlerdeki eserleriyle tanınmıştır. Kaynaklarda, 550 üstattan hadis naklettiği ve haklarında bilgiler verdiği Taʻdâdü Şüyûḫi ʻÖmer adlı bir eser kaleme aldığı kaydedilmektedir. Nesefî’yi üne kavuşturan eserlerinin başında ise İslam akaidini öğretici tarzda anlatan ʻAḳā’idü’n-Nesefî gelmektedir. Diğer eserleri arasında muhtasar bir Hanefî fıkıh kitabı olan el-Manẓûmetü’n-Nesefiyye,  et-Teysîr fî (ʿİlmi)’t-Tefsîr, el-Ekmelü’l-Aṭvel, el-Ḳand fî Zikri ʿUlemâʾi Semerḳand (el-Ḳand fî Maʿrifeti [Târîḫi] ʿUlemâʾi Semerḳand), Ṭılbetü’ṭ-Talebe (Ṭalibetü’ṭ-ṭṬalebe) fi’l-Iṣṭılâḥâti’l-Fıḳhiyye, Fetâvâ Necmiddîn, Tuḥfetü’l-Mülûk, Şerḥu Medâri’l-Uṣûl, Zelletü’l-Kārî, Taṭvîlü’l-Esfâr li-Taḥṣîli’l-Aḫbâr, Tefsîr-i Nesefî, Risâle fî Beyâni Meẕâhibi’t-Taṣavvuf, Maṭlaʿu’n-Nücûm ve Mecmaʿu’l-ʿUlûm, el-Yevâḳīt fi’l-Mevâḳīt, Ḳalâʾidü’l-Ferâʾid fî Şerḥi Ḳaydi’l-Evâbid, Minhâcü’d-Dirâye fi’l-Fürûʿ, Naẓmü’l-Câmiʿi’ṣ-Saġīr ve  Meşâriʿu’ş-Şerâʾiʿsayılabilir. Kaynaklarda ayrıca fıkıh, usul ve ferâiz alanlarında çeşitli risaleleri zikredilmektedir.