Tahkik/Tenkitli Neşir Birimi

İSAM Tahkik/Tenkitli Neşir Birimi yazma eser kütüphanelerinde yer alan İslam ve Osmanlı dünyasında üretilmiş, yüzyıllar boyu ilim-irfan taliplerinin ufkunu aydınlatmış önemli klasik eserleri ilim dünyasına kazandırma gayesiyle tahkikli neşir faaliyetleri yapmaktadır. Tahkikli neşir faaliyetleri rahmetli Prof. Dr. Bekir Topaloğlu (ö. 2016) ve arkadaşları tarafından 90’lı yılların sonunda başlatılmıştır. Daha sonra ilki 2012’de İkinci Klasik Dönem Projesi (İng. Late Classical Period Project; Ar. Meşruu’l-Usûru’l-Müteahhira mine’l-Hadârati’l-İslamiyye) adıyla ve ikincisi 2016’da Erken Klasik Dönem Projesi (İng. Early Classical Period Project; Ar. Meşruu’l-Usûru’l-Mütekaddime mine’l-Hadârati’l-İslamiyye) adıyla yürürlüğe giren iki üst projenin ortak alt projesi olarak 2023 yılından beri tahkik birimi faaliyetlerini ayrı bir birim olarak devam ettirmektedir.

Erken Klasik Dönem Projesi İslam Medeniyetinin 2-6/8-12. yüzyıllardaki gelişimi çok yönlü olarak incelemek, önemli klasik kaynakları tahkik ve tercüme yoluyla ilim dünyasına kazandırmak, monografi veya çok yazarlı derleme eser şeklinde araştırma ürünü telif eserler yayınlamak ve bu döneme dair ilimler literatüründe yer alan akademik bilgiyi derinleştirecek faaliyetler yapmak üzere geliştirilmiş bir projedir.

İkinci Klasik Dönem Projesi, İslam Medeniyetinin 7-13/13-19. yüzyıllardaki gelişimi ve entelektüel birikiminin gereği gibi araştırma mevzuu edilmesini, yedi asırlık bu dönemin ilmî ve fikrî boyutlarıyla ortaya çıkarılması hedefiyle hayata geçirilmiş, bünyesinde birçok alt projeyi ihtiva eden bir projedir.

Coğrafî olarak ilgili dönemlerdeki İslam coğrafyasının tümünü kapsamakla birlikte, Erken Klasik Dönem Projesinde daha çok Bağdat-Semerkant hattında yani İslâm dünyasının o dönemdeki merkezinde ve doğusunda yer alan bölgelere yoğunlaşılmıştır. İkinci Klasik Dönem Projesi üzerinde ise ağırlıklı olarak Osmanlı ve Memlük coğrafyası, Sahraaltı Afrika, Hint alt kıtası (7./13. yüzyıl ve sonrası; Delhi Sultanlığı ve Babürlüler dönemi), Orta Asya (Moğollar, Timurlular ve sonrası) ve İran’a yoğunlaşılmaktadır.

İSAM’ın tahkik çalışmaları İslam toplumlarında ortaya çıkıp gelişen tüm ilim dallarını kapsamakla birlikte ağırlıklı olarak fıkıh, usul-i fıkıh, kelam ve mantık gibi naklî ve aklî ilim dallarına odaklanmaktadır. Bununla birlikte önemli tefsir, hadis, tarih, tabakat, dil ve edebiyat kitapları da İSAM Tahkik/Tenkitli Neşir Birimi tarafından neşredilmektedir. Bu bağlamda İslam geleneğinde aklî ve naklî ilimler sahasında telif edilmiş ancak henüz yazma halinde olan ya da ilmî esaslara uyulmadan yayımlanmış birçok klasik eser İSAM Tahkik/Tenkitli Neşir Birimi tarafından tahkik edilerek yayınlanmıştır. 

Ayrıca İSAM Tahkik/Tenkitli Neşir Birimi, tahkik/tenkitli neşir faaliyetlerini belli standartlara kavuşturmak maksadıyla Türkçede ilk defa Tahkik/Tenkitli Neşir Kılavuzu hazırlamış, yurt içinden ve yurt dışından tahkik/tenkitli neşir nazariyesi konusunda birim içerisindeki uzman araştırmacılarının katkılarıyla çoğu uluslararası düzeyde olmak üzere 30’dan fazla Arapça Eser Tahkik/Tenkitli Neşir Kursu düzenlemiştir. Alanın ilgililerine uzmanlık düzeyinde destek vererek ülkemizde yetkin araştırmacıların yetişmesine katkıda bulunmuş, kurslara katılan toplam 700’den fazla kursiyere sertifika vermiştir. Türkiye’de ilk defa bu boyutta İSAM Tahkik/Tenkitli Neşir Birimi tarafından gerçekleştirilen bu kurslar ile tahkikli neşrin önemi akademik camianın gündemine getirilmiştir.